(BĐT) - Việc bổ sung một chương riêng quy định về đấu giá tài sản (ĐGTS) tự nguyện của cá nhân, tổ chức tại Dự thảo Luật ĐGTS (sửa đổi) mở ra khả năng có một hành lang pháp lý đồng bộ, tiệm cận thông lệ quốc tế. Tuy nhiên, để hoạt động đấu giá tài sản tự nguyện bứt phá, nhiều doanh nghiệp trong ngành kiến nghị gỡ các “nút thắt” về định giá, xác minh nguồn gốc tài sản và cơ chế liên kết quốc tế.
 |
|
Phân định rõ trách nhiệm về nguồn gốc tài sản là yếu tố cốt lõi giúp lành mạnh hóa thị trường đấu giá tự nguyện. Ảnh minh họa: Nhã Chi AI |
Theo Báo cáo tổng kết thi hành Luật ĐGTS năm 2016 (sửa đổi, bổ sung năm 2024), Bộ Tư pháp cho biết, các quy định hiện hành đối với tài sản đấu giá thuộc sở hữu của tổ chức, cá nhân tự nguyện lựa chọn bán thông qua đấu giá còn tản mát, chưa đầy đủ và rõ ràng; còn thiếu các quy định tạo cơ sở pháp lý đầy đủ, đồng bộ nhằm khuyến khích, phát triển mảng đấu giá này, bảo đảm phù hợp với thông lệ quốc tế.
Về đội ngũ đấu giá viên (ĐGV) và tổ chức hành nghề ĐGTS, Điều 10 Luật ĐGTS hiện chỉ yêu cầu ĐGV có bằng tốt nghiệp đại học trở lên thuộc một số chuyên ngành nhất định. Điều này vô hình trung hạn chế việc thu hút, phát triển đội ngũ ĐGV cung cấp dịch vụ ĐGTS của tổ chức, cá nhân khi đấu giá các tài sản tự nguyện như tác phẩm nghệ thuật, đồ cổ… Theo kinh nghiệm của các quốc gia trên thế giới, các ĐGV tài sản tự nguyện có bằng cấp, chuyên môn đa dạng trong nhiều lĩnh vực như nghệ thuật, văn hóa…
Bên cạnh đó, khung pháp lý cho phép các tổ chức ĐGTS được liên kết với nhau để tổ chức ĐGTS tự nguyện còn chưa rõ ràng, chưa có cơ chế phát huy tính nghề nghiệp của tổ chức hành nghề ĐGTS trong việc ĐGTS tự nguyện; các quyền, nghĩa vụ của tổ chức hành nghề ĐGTS còn chưa phản ánh đầy đủ vai trò, trách nhiệm của họ trong toàn bộ quá trình đấu giá.
Từ thực tiễn hoạt động, Công ty Đấu giá hợp danh Lạc Việt chia sẻ một bất cập lớn khi tổ chức ĐGTS tự nguyện là hệ thống pháp luật chưa quy định rõ ràng về trách nhiệm của các bên đối với nguồn gốc tài sản. Trong đấu giá tự nguyện, các tài sản đấu giá thường có giá trị cao, đặc thù, khó xác minh xuất xứ; trong khi đó, pháp luật hiện hành lại chưa xác định rõ chủ thể chịu trách nhiệm chính, cũng như chưa thiết lập cơ chế kiểm soát phù hợp. Điều này tiềm ẩn rủi ro pháp lý cho cả tổ chức hành nghề ĐGTS, người mua và chính người có tài sản đấu giá, đặc biệt trong các trường hợp phát sinh tranh chấp sau đấu giá. Bên cạnh đó, các tổ chức ĐGTS chủ yếu hoạt động độc lập, chưa có cơ chế rõ ràng cho việc liên kết, đồng tổ chức hoặc hợp tác với các chủ thể khác, bao gồm cả đối tác nước ngoài.
Theo Ths. Nguyễn Thanh Sơn, Giám đốc Công ty Đấu giá hợp danh Rồng Việt, một rào cản lớn khác đến từ nhận thức và sự thay đổi tùy tiện của chủ sở hữu. Do tâm lý sợ bán rẻ, bán hớ, họ thường “thách giá” rất cao so với thị trường, liên tục điều chỉnh tăng giá khởi điểm, thậm chí có những trường hợp thay đổi nội dung thỏa thuận, dừng/hủy bỏ cuộc đấu giá (kể cả trong trường hợp đã đấu giá thành công). Ông Sơn cảnh báo, nếu không có cơ sở pháp lý ràng buộc, rất dễ phát sinh các tranh chấp, khiếu kiện gây thiệt hại cho các bên tham gia.
Tại Dự thảo Luật ĐGTS (sửa đổi) cập nhật ngày 2/6/2026, cơ quan soạn thảo đã xây dựng riêng 1 chương về trình tự, thủ tục ĐGTS thuộc sở hữu của tổ chức, cá nhân tự nguyện lựa chọn bán thông qua đấu giá. Theo đó, người có tài sản đấu giá ký kết hợp đồng dịch vụ ĐGTS với tổ chức hành nghề ĐGTS theo quy định tại Luật này hoặc ký kết hợp đồng dịch vụ đấu giá theo quy định của pháp luật về thương mại để tổ chức việc đấu giá.
Góp ý cho Dự thảo Luật về trách nhiệm của tổ chức hành nghề ĐGTS đối với tài sản tự nguyện, Công ty Đấu giá hợp danh Lạc Việt đề xuất Dự thảo quy định theo hướng mở, tiệm cận thông lệ quốc tế. Theo đó, người có tài sản đấu giá có trách nhiệm cam kết và chịu trách nhiệm trước pháp luật về nguồn gốc tài sản, quyền sở hữu, quyền sử dụng hoặc quyền được bán tài sản. Tổ chức hành nghề ĐGTS chỉ thực hiện việc đấu giá trên cơ sở hồ sơ, tài liệu do người có tài sản cung cấp và không có nghĩa vụ xác minh nguồn gốc tài sản, quyền sở hữu, quyền sử dụng đối với tài sản đấu giá, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác.
Công ty Đấu giá hợp danh Lạc Việt đề xuất bổ sung quy định cho phép tổ chức hành nghề ĐGTS được cung cấp các dịch vụ khác tương tự sự kiện phiên đấu giá như sự kiện mở bán, trả giá cạnh tranh, công bố giá, bốc thăm quyền mua tài sản... mà pháp luật không cấm; sự kiện tương tự có liên quan hoặc hỗ trợ cho hoạt động ĐGTS nhằm tạo điều kiện mở rộng phạm vi hoạt động, nâng cao tính chủ động và khả năng cạnh tranh trong bối cảnh thị trường cung cấp dịch vụ ĐGTS trong nước vẫn còn khoảng cách so với khu vực và thế giới.
Công ty Đấu giá hợp danh Lam Sơn Sài Gòn cho rằng, quy định của pháp luật cần cho phép ĐGV (thông qua tổ chức hành nghề đấu giá) được nhận sự ủy quyền trực tiếp của tổ chức, cá nhân là chủ sở hữu tài sản để tiến hành hoạt động khảo sát, tư vấn, thẩm định giá và xác định giá trị tài sản để làm giá khởi điểm đưa ra đấu giá đối với nhóm tài sản tự nguyện. Bởi chủ tài sản tư nhân thường thiếu thông tin về giá trị thị trường của tài sản, trong khi ĐGV là người cọ sát hàng ngày với biến động của thị trường, nắm dữ liệu lịch sử giao dịch và hiểu rõ tâm lý người mua, có năng lực để định giá sản phẩm. Khi đó, ĐGV vừa là người giám định, vừa là người đại diện cho bên bán, nâng vị thế từ người chỉ làm dịch vụ thụ động trở thành những nhà tư vấn đầu tư…
Ngoài ra, Công ty Đấu giá hợp danh Lam Sơn Sài Gòn đề xuất cần thể chế hóa và hướng dẫn cụ thể quyền của các tổ chức hành nghề đấu giá trong việc ký kết thỏa thuận liên danh, liên kết, hợp tác với các tổ chức hành nghề đấu giá, các nhà đấu giá uy tín quốc tế để phối hợp tổ chức các phiên đấu giá tài sản tự nguyện (đặc biệt là các tác phẩm nghệ thuật, cổ vật…) cho các tổ chức, cá nhân trong và ngoài lãnh thổ…