
Ảnh minh họa.
Kinh nghiệm tại Hong Kong (Trung Quốc) cho thấy, chất lượng tòa nhà được quản lý xuyên suốt vòng đời công trình, thay vì chỉ dựa vào một mốc tuổi cố định. Từ ngày 30/6/2012, theo Chương trình kiểm tra tòa nhà bắt buộc quy định tại Pháp lệnh Nhà cửa (Buildings Ordinance) và Quy định về kiểm tra, sửa chữa tòa nhà, các tòa nhà tư nhân từ 30 năm tuổi trở lên thuộc diện kiểm tra các phần chung, tường ngoài và các cấu kiện nhô ra. Việc kiểm tra được lặp lại theo chu kỳ: thông báo kiểm tra tiếp theo được ban hành ít nhất 10 năm sau lần trước.
Chủ sở hữu các tòa nhà được chọn có trách nhiệm thực hiện kiểm tra và sửa chữa theo thông báo của cơ quan quản lý. Trường hợp không tuân thủ mà không có lý do chính đáng, chủ sở hữu có thể bị truy tố theo quy định. Nhà ở không quá 3 tầng không thuộc diện áp dụng.
Cách làm của Hong Kong xuất phát từ quan điểm tòa nhà không “hết hạn” theo số năm sử dụng. Mức độ xuống cấp của công trình phụ thuộc vào chất lượng xây dựng ban đầu và quá trình bảo trì, sửa chữa sau đó.
Ở Việt Nam, con số 50 năm thường được nhắc tới xuất phát từ Quy chuẩn QCVN 04:2021/BXD, theo đó tuổi thọ thiết kế kết cấu nhà chung cư tối thiểu là 50 năm. Con số này là mức sàn khi thiết kế, không phải thời điểm tòa nhà hết tuổi thọ.
Theo dự thảo Luật Nhà ở (sửa đổi), khi hết thời hạn sử dụng theo thiết kế, chung cư phải được kiểm định. Nếu còn an toàn, tòa nhà được gia hạn sử dụng. Chung cư chỉ bị phá dỡ khi không thể gia cố, cải tạo, sửa chữa, hoặc phải xây lại đồng bộ theo quy hoạch.
Ở chiều ngược lại, nhà chưa hết hạn mà hư hỏng, có nguy cơ mất an toàn thì phải sửa chữa, khắc phục để bảo đảm thời hạn sử dụng theo thiết kế. Trách nhiệm duy trì chất lượng vì thế kéo dài suốt vòng đời công trình. Nếu được thông qua, luật sửa đổi dự kiến có hiệu lực từ 1/7/2027.
Nguồn kinh phí cho việc bảo trì được hình thành ngay từ khi mua nhà. Theo Luật Nhà ở 2023, người mua, thuê mua căn hộ từ chủ đầu tư đóng kinh phí bảo trì bằng 2% giá trị căn hộ, dùng cho bảo trì phần sở hữu chung.
Theo tờ trình của Chính phủ, dự thảo quy định cụ thể hơn phần sở hữu chung, sở hữu riêng và trách nhiệm của ban quản trị, nhằm nâng chất lượng quản lý, vận hành và hạn chế tranh chấp.
Đối với các đơn vị quản lý vận hành, yêu cầu đặt ra là chuyển từ “giữ tiền” sang “giữ nhà”. Tại tọa đàm góp ý dự thảo Luật Nhà ở (sửa đổi) về quản lý vận hành và sử dụng nhà chung cư sáng 22/8, đại diện một đơn vị quản lý vận hành đề xuất chuyển trọng tâm từ “quản lý quỹ bảo trì” sang “quản trị tài sản và bảo đảm tuổi thọ công trình”. Theo đề xuất này, bảo trì không nên chỉ được thực hiện khi thiết bị hoặc công trình đã phát sinh hư hỏng.
Cùng tọa đàm, ông Lê Hoàng Châu, Chủ tịch Hiệp hội Bất động sản TP. Hồ Chí Minh (HoREA), cho rằng ban quản trị đang quản lý khoản phí bảo trì chung cư lớn cần được giám sát.
“Công ty cổ phần có Ban kiểm soát, hợp tác xã cũng có Ban kiểm soát, tại sao Ban Quản trị nhà chung cư lại không có ai kiểm soát?”, ông Châu nói.
Trung Quốc cũng đang đi theo hướng quản lý vòng đời công trình thay vì quản lý theo số năm. Niên hạn thiết kế không phải là tuổi thọ tối đa của tòa nhà; khi đến mốc này, công trình được thẩm định kỹ thuật để chọn tiếp tục sử dụng, gia cố rồi sử dụng tiếp, hoặc phá dỡ nếu không bảo đảm an toàn.
Ông Hứa Tiến (Xu Jin), nghiên cứu viên Trung tâm Nghiên cứu thuộc Hội Cửu Tam Học Xã Trung ương, còn đề xuất nâng niên hạn thiết kế đối với nhà ở thông thường từ 50 năm lên 70 năm. Theo ông, chi phí xây dựng tăng thêm chỉ chiếm tỷ lệ nhỏ trong giá thành nhà ở.
Kinh nghiệm trong và ngoài nước cho thấy tuổi thọ thực của chung cư được quyết định qua từng lần kiểm tra, sửa chữa và cách cư dân, ban quản trị, đơn vị vận hành duy trì tòa nhà, hơn là con số trên hồ sơ thiết kế. Thời hạn sử dụng gắn với công trình, còn quyền sở hữu căn hộ không bị giới hạn theo số năm. Muốn ở lâu dài, an toàn trong chính căn hộ của mình, người dân cần quan tâm đến việc bảo trì ngay từ những năm đầu, không đợi đến mốc 50 năm mới tính chuyện kiểm định.