 |
|
Ngành xây dựng đối mặt những áp lực về đơn giá và nhân lực. Ảnh: Internet |
Đơn giá chưa sát thực tế, nhà thầu phải cân nhắc khi tham gia dự án
Trong bối cảnh nền kinh tế hướng tới mục tiêu tăng trưởng hai con số, ngành xây dựng tiếp tục giữ vai trò là một trong những động lực quan trọng của nền kinh tế. Với hơn 10.000 doanh nghiệp đang hoạt động và đóng góp khoảng 8-9% GDP, ngành xây dựng đang đứng trước cơ hội lớn khi Nhà nước dự kiến dành khoảng 1 triệu tỷ đồng cho đầu tư công trong năm 2026, chủ yếu tập trung vào phát triển hạ tầng.
Tuy nhiên, theo các doanh nghiệp, để tận dụng được cơ hội này, ngành xây dựng cần sớm tháo gỡ hai áp lực lớn đang ảnh hưởng trực tiếp đến năng lực thi công và khả năng tham gia các dự án của doanh nghiệp.
Chia sẻ về thực trạng của ngành, ông Nguyễn Quốc Hiệp, Chủ tịch GP Invest, Chủ tịch Hiệp hội Các Nhà thầu Xây dựng Việt Nam (VACC) cho biết bức tranh cạnh tranh của ngành xây dựng đã thay đổi rất nhiều so với khoảng một thập kỷ trước.
Nếu như trước đây, khi nguồn việc còn hạn chế, các doanh nghiệp chủ yếu cạnh tranh bằng cách chào giá thấp để có công trình và duy trì hoạt động thì hiện nay nhiều dự án đầu tư công lại gặp khó khăn trong việc lựa chọn nhà thầu.
Theo ông Hiệp, một trong những nguyên nhân quan trọng là hệ thống định mức, đơn giá xây dựng hiện hành chưa theo kịp diễn biến của thị trường.
Ông dẫn chứng, đơn giá nhân công trong định mức Nhà nước hiện chỉ khoảng 350.000 đồng/ngày công, trong khi doanh nghiệp thực tế phải trả từ 700.000 đồng đến 1 triệu đồng/ngày công đối với nhiều vị trí lao động kỹ thuật. Tương tự, giá vật liệu xây dựng do nhiều địa phương công bố cũng thấp hơn giá thị trường khoảng 15-20%.
Sự chênh lệch này khiến tổng mức đầu tư của nhiều dự án không còn phản ánh đúng chi phí thực tế. Khi giá trúng thầu được tính trên cơ sở định mức thấp hơn nhiều so với chi phí thi công, doanh nghiệp buộc phải cân nhắc rất kỹ trước khi tham gia, bởi nguy cơ thua lỗ là rất lớn.
Theo Chủ tịch VACC, Hiệp hội đã nhiều lần kiến nghị Bộ Xây dựng và Chính phủ sớm điều chỉnh hệ thống định mức, đơn giá theo sát diễn biến của thị trường.
“Khi các chi phí được tính đúng, tính đủ, các nhà thầu sẽ cạnh tranh bằng năng lực, chất lượng và hiệu quả thi công thay vì cạnh tranh bằng cách hạ giá đến mức không hợp lý”, ông Hiệp nhấn mạnh.
Thiếu nhân lực trở thành áp lực lớn của ngành xây dựng
Bên cạnh câu chuyện về đơn giá, theo đại diện VACC, thiếu hụt nguồn nhân lực đang trở thành thách thức lớn không kém đối với doanh nghiệp xây dựng.
Hiện nay, hàng loạt dự án hạ tầng trọng điểm như đường cao tốc, sân bay, cảng biển, khu công nghiệp và các dự án đô thị được triển khai đồng thời, khiến nhu cầu lao động tăng rất nhanh. Trong khi đó, lực lượng công nhân xây dựng, đặc biệt là lao động kỹ thuật lành nghề, lại không đáp ứng được yêu cầu của thị trường.
“Ngành xây dựng đang đứng trước nguy cơ khủng hoảng lao động”, ông Nguyễn Quốc Hiệp nhận định.
Theo ông, không chỉ thiếu lao động về số lượng, doanh nghiệp còn gặp khó khăn trong việc tuyển dụng nhân lực có tay nghề cao. Các doanh nghiệp lớn với tiềm lực tài chính mạnh có thể thu hút lao động bằng mức lương và chế độ đãi ngộ tốt hơn, trong khi doanh nghiệp nhỏ và vừa gặp nhiều bất lợi trong việc giữ chân người lao động.
VACC đã báo cáo Chính phủ và Bộ Xây dựng, đồng thời đề xuất xây dựng chương trình dài hạn phát triển nguồn nhân lực cho ngành. Mới đây, Thứ trưởng Bộ Xây dựng Phạm Minh Hà cũng đã yêu cầu nghiên cứu các giải pháp phối hợp nhằm tăng cường công tác đào tạo, bổ sung nguồn nhân lực cho lĩnh vực xây dựng.
Theo tính toán của Hiệp hội, một công nhân trong lĩnh vực xây dựng hạ tầng giao thông hiện chỉ tạo ra khoảng 500-600 triệu đồng giá trị sản lượng mỗi năm. Trong khi quy mô đầu tư công đã lên tới khoảng 1 triệu tỷ đồng, nguồn nhân lực hiện có của ngành mới chỉ đáp ứng khoảng 50-60% nhu cầu thực tế.
Không chỉ vậy, nguồn lao động phổ thông từ khu vực nông thôn - vốn từng là lực lượng bổ sung quan trọng cho ngành xây dựng - cũng ngày càng thu hẹp. Nhiều doanh nghiệp hiện phải tuyển dụng lao động từ vùng sâu, vùng xa, thậm chí từ đồng bào dân tộc thiểu số để đáp ứng tiến độ thi công.
Theo đại diện VACC, trong bối cảnh đầu tư công tiếp tục được đẩy mạnh và nhu cầu xây dựng ngày càng lớn, việc sớm tháo gỡ hai điểm nghẽn về đơn giá, định mức và nguồn nhân lực sẽ là điều kiện quan trọng để nâng cao năng lực của doanh nghiệp, bảo đảm tiến độ các công trình trọng điểm và thúc đẩy sự phát triển bền vững của ngành xây dựng.