Chính phủ trình Quốc hội định hướng chính sách chỉnh sửa Luật Đất đai năm 2024.
Bảy nhóm chính sách lớn để tháo gỡ điểm nghẽn đất đai
Sáng ngày 19/8, Chính phủ trình Quốc hội định hướng chính sách sửa đổi Luật Đất đai năm 2024. Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trịnh Việt Hùng trình bày tờ trình của Chính phủ.
Theo Tờ trình của Chính phủ, sau gần 2 năm triển khai, Luật Đất đai năm 2024 cùng các văn bản hướng dẫn đã tạo nhiều chuyển biến quan trọng trong hoàn thiện thể chế, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý và sử dụng đất.
Tuy nhiên, thực tiễn thi hành tiếp tục phát sinh một số khó khăn, vướng mắc. Một số quy định chưa đồng bộ với mô hình tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp và các luật mới được sửa đổi, bổ sung. Những nghị quyết được Quốc hội, Chính phủ ban hành để tháo gỡ vướng mắc trong thời gian qua chủ yếu mang tính tạm thời.
Trong khi đó, Trung ương và Bộ Chính trị đã ban hành nhiều nghị quyết, kết luận mới về phát triển kinh tế tư nhân, khoa học công nghệ, chuyển đổi số, phân cấp, phân quyền và hoàn thiện thể chế. Những yêu cầu mới này đặt ra nhiệm vụ tiếp tục hoàn thiện pháp luật đất đai để đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới.
Theo Chính phủ, việc sửa đổi Luật Đất đai năm 2024 là cần thiết nhằm thể chế hóa đầy đủ các chủ trương mới của Đảng, đặc biệt là Nghị quyết số 21-NQ/TW về quan điểm, định hướng sửa đổi Luật Đất đai và các luật có liên quan; bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật, tháo gỡ điểm nghẽn, khơi thông và phát huy hiệu quả nguồn lực đất đai.
Chính phủ đề xuất 7 nhóm chính sách lớn.
Thứ nhất, đổi mới công tác quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất, theo hướng kết hợp phân bổ chỉ tiêu sử dụng đất với tổ chức không gian phát triển, phân vùng sử dụng đất và khoanh định các khu vực cần bảo vệ. Hệ thống quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất được định hướng tinh gọn, giảm số lượng, tiến tới chỉ xây dựng một quy hoạch thống nhất trong phạm vi một đơn vị hành chính; đồng thời nâng cao chất lượng quy hoạch và kiểm soát chặt việc điều chỉnh quy hoạch.
Thứ hai, hoàn thiện cơ chế giao đất, cho thuê đất và chuyển mục đích sử dụng đất theo hướng công khai, minh bạch, cạnh tranh, lựa chọn nhà đầu tư đủ năng lực và sử dụng đất hiệu quả. Chính sách mới sẽ làm rõ các trường hợp đấu giá quyền sử dụng đất, đấu thầu dự án có sử dụng đất, cũng như căn cứ, điều kiện, tiêu chí, trình tự, trách nhiệm và cơ chế kiểm tra, giám sát đối với từng phương thức tiếp cận đất đai.
Đáng chú ý, Chính phủ định hướng hoàn thiện cơ chế giao đất, cho thuê đất để phát triển các loại hình nhà ở; khai thác quỹ đất của cơ quan, trụ sở dôi dư; kiểm soát chặt việc chuyển mục đích sử dụng đất; đồng thời tăng cường phân cấp, phân quyền gắn với kiểm tra, giám sát và cải cách thủ tục hành chính.
Thứ ba, hoàn thiện cơ chế thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư. Định hướng được đưa ra là quy định rõ hơn tiêu chí, phạm vi thu hồi đất; bổ sung cơ chế thu hồi đất, phát triển quỹ đất vùng phụ cận và các công trình kết cấu hạ tầng. Đặc biệt, Chính phủ đề xuất chuyển mạnh từ tư duy “bồi thường tài sản bị thu hồi” sang tư duy “tái thiết cuộc sống cho người dân khi Nhà nước thu hồi đất”, ưu tiên cho người có đất ở bị thu hồi thì được bồi thường bằng đất ở hoặc nhà ở tại chỗ. Đồng thời, không quy định cứng là việc thu hồi đất chỉ thực hiện sau khi đã phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và hoàn thành bố trí tái định cư.
Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trịnh Việt Hùng trình bày tờ trình của Chính phủ.
Thứ tư, đổi mới cơ chế tài chính đất đai và giá đất. Giá đất do Nhà nước quyết định được định hướng dựa trên dữ liệu, phương pháp khoa học, công khai, minh bạch; kết nối liên thông dữ liệu đất đai với các dữ liệu chuyên ngành có liên quan, ngăn ngừa thao túng và hình thành giá ảo.
Chính phủ cũng định hướng điều tiết hợp lý giá trị tăng thêm từ đất; xây dựng chính sách phù hợp về tiền sử dụng đất, tiền thuê đất đối với đất sản xuất, kinh doanh và các dự án nhà ở cho thuê với giá phù hợp; đồng thời có chính sách ưu đãi về thuế, tiền sử dụng đất, tiền thuê đất cho các lĩnh vực, địa bàn ưu đãi đầu tư và một số nhóm đối tượng.
Thứ năm, hoàn thiện quy định về quyền, nghĩa vụ của người sử dụng đất và chế độ sử dụng đất, trong đó mở rộng cơ chế sử dụng đất kết hợp đa mục đích nhưng đi kèm cơ chế quản lý, kiểm soát. Chính sách cũng hướng tới hoàn thiện quy định về công trình trên không, công trình ngầm, đất hình thành từ hoạt động lấn biển; thúc đẩy tập trung, tích tụ đất đai và phát triển thị trường quyền sử dụng đất.
Thứ sáu, đẩy mạnh cải cách hành chính, chuyển đổi số và phân cấp, phân quyền trong quản lý đất đai; hoàn thiện cơ sở dữ liệu đất đai quốc gia, xử lý các tồn tại lịch sử trong cấp Giấy chứng nhận; đơn giản hóa thủ tục phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp.
Thứ bảy, đổi mới, tăng cường kiểm tra, giám sát, xử lý vi phạm và giải quyết tranh chấp, khiếu nại, tố cáo; khắc phục tình trạng đất không được sử dụng, đất hoang hóa, ô nhiễm, suy thoái và xử lý các tồn tại lịch sử trong quản lý, sử dụng đất, trong đó có đất có nguồn gốc từ nông, lâm trường quốc doanh.
Lưu ý nguy cơ bị lạm dụng, làm rõ tiêu chí thu hồi đất “thật cần thiết”
Thẩm tra định hướng sửa đổi Luật Đất đai, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Nguyễn Ngọc Bảo cho biết, Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội tán thành với sự cần thiết, cấp bách sửa đổi Luật Đất đai năm 2024. Cơ quan thẩm tra đề nghị Chính phủ tiếp tục hoàn thiện dự thảo Luật song song với quá trình hoàn thiện chính sách, bảo đảm chính sách đủ rõ ràng, phù hợp và nâng cao chất lượng hồ sơ dự án Luật trình Quốc hội tại Kỳ họp thứ 2.
Ngoài 7 nhóm chính sách Chính phủ đề xuất, cơ quan thẩm tra đề nghị tiếp tục nghiên cứu các chính sách khác nhằm thể chế hóa đầy đủ Nghị quyết số 21-NQ/TW cùng các nghị quyết, chỉ thị, kết luận có liên quan.
Đáng chú ý, Ủy ban Kinh tế và Tài chính cho rằng, nội dung thể chế chính sách và quy định cụ thể tại dự thảo Luật hiện chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu “chuyển mạnh từ tư duy quản lý hành chính sang tư duy quản trị hiện đại về đất đai”, cũng như mục tiêu đưa đất đai trở thành nguồn lực chiến lược, lợi thế cạnh tranh và động lực phát triển đất nước.
Về quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất, cơ quan thẩm tra đề nghị tiếp tục nghiên cứu mạnh mẽ việc phân loại đất, chỉ phân loại đất thành các loại đất hợp lý, thực sự cần thiết để quản lý theo chỉ tiêu, bao gồm đất trồng lúa, đất rừng, đất quốc phòng, đất an ninh. Đối với các loại đất còn lại thì không quản lý theo chỉ tiêu cứng về sử dụng đất mà quản lý theo định hướng phát triển kinh tế - xã hội.
Đối với kế hoạch sử dụng đất cấp xã, yêu cầu đặt ra là phải thực sự đơn giản, rõ nội dung, không chồng lấn hoặc xung đột với các quy hoạch khác, không tiếp tục “chẻ nhỏ” các chỉ tiêu và không tạo thêm thủ tục hành chính, rào cản đối với hoạt động sản xuất, kinh doanh.
Về thu hồi đất, cơ quan thẩm tra lưu ý một số trường hợp dự thảo Luật quy định Nhà nước thu hồi đất để phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng cần được làm rõ hơn về tính chất “thật cần thiết”. Trong đó có các dự án đầu tư xây dựng khu đô thị, dự án thỏa thuận nhận quyền sử dụng đất và dự án tạo quỹ đất để thanh toán dự án theo hợp đồng BT.
Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị quy định rõ tiêu chí dự án thuộc phạm vi Nhà nước thu hồi đất trong trường hợp thật cần thiết, đồng thời tổng kết việc thực hiện các cơ chế đặc thù tại Nghị quyết số 254/2025/QH15 trước khi luật hóa và áp dụng chung.
Cơ quan thẩm tra cũng đề nghị rà soát kỹ quy định cho phép thu hồi đất trước khi phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư hoặc trước khi hoàn thành bố trí tái định cư. Đây là những vấn đề tác động trực tiếp đến quyền và lợi ích hợp pháp của người sử dụng đất, do đó cần cơ chế bảo đảm rõ ràng, minh bạch và giảm thiểu rủi ro cho người dân.
Về tài chính đất đai và giá đất, cơ quan thẩm tra đề nghị tiếp tục nghiên cứu cơ chế xác định giá đất đối với sản xuất, kinh doanh theo hướng hợp lý, góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng đất, thúc đẩy đầu tư, phát triển doanh nghiệp và tạo việc làm. Đồng thời, cần nghiên cứu cơ chế để bảng giá đất, hệ số điều chỉnh giá đất và các tỷ lệ liên quan có thể điều chỉnh tăng hoặc giảm phù hợp với mục tiêu huy động nguồn lực đất đai cho phát triển kinh tế - xã hội trong từng thời kỳ.
Một yêu cầu đáng chú ý là tách bạch việc xác định giá đất với cơ chế bồi thường, hỗ trợ, tái định cư. Những nội dung mang tính nguyên tắc về giá đất nên được quy định tại Luật, còn các nội dung chi tiết giao Chính phủ quy định để bảo đảm tính linh hoạt trong quá trình thực hiện.