Đại biểu Trương Thị Bích Hạnh (Đoàn đại biểu Quốc hội TP. Hồ Chí Minh) cho rằng, nhà ở cho thuê là chính sách quan trọng.
Ưu đãi nhà ở cho thuê phải gắn với các ràng buộc
Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga (Đoàn đại biểu Quốc hội TP. Hải Phòng) cho rằng, định hướng chuyển từ mục tiêu chủ yếu khuyến khích sở hữu nhà sang bảo đảm người dân có chỗ ở an toàn, ổn định và phù hợp với khả năng chi trả là bước chuyển quan trọng. Tuy nhiên, theo đại biểu, cần phân biệt rõ chính sách khuyến khích thị trường với chính sách hỗ trợ từ nguồn lực công đối với phát triển nhà ở cho thuê.
Đại biểu dẫn dự thảo Luật cho thấy các dự án nhà ở cho thuê ngoài nhà nước có thể được hưởng nhiều ưu đãi như giao chủ đầu tư không qua đấu thầu, miễn tiền sử dụng đất, tiền thuê đất, được bố trí diện tích thương mại và một phần nhà ở thương mại để bán, cùng các ưu đãi tín dụng và hỗ trợ khác. Trong khi đó, đối tượng thuê được xác định khá rộng, bao gồm công dân có nhu cầu thuê nhà. Từ đó, đại biểu đặt vấn đề cần làm rõ Nhà nước đang ưu đãi cho một loại hình kinh doanh hay ưu đãi nhằm đạt một mục tiêu xã hội.
“Nếu chỉ cần xây nhà để cho thuê theo giá thị trường thì cũng được hưởng đầy đủ các cơ chế đặc biệt, thì rất khó lượng hóa là Nhà nước đang bỏ ra bao nhiêu nguồn lực và người dân thực sự được nhận lại những lợi ích gì”, đại biểu Nguyễn Việt Nga nêu.
Theo đại biểu, mức ưu đãi cần tương ứng với nghĩa vụ xã hội mà chủ đầu tư cam kết thực hiện. Nhà ở cho thuê thương mại thông thường có thể vận hành theo thị trường; còn những dự án được hưởng ưu đãi đặc biệt về đất đai, lựa chọn chủ đầu tư và tín dụng thì phải có các ràng buộc tương ứng về thời gian cho thuê, giá thuê, đối tượng phục vụ và hoàn trả ưu đãi nếu vi phạm cam kết.
Đại biểu Lương Thị Hoa (Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Thanh Hóa) đề nghị coi phòng ngừa trục lợi chính sách là một yêu cầu cấu thành của chính sách nhà ở.
Cùng quan tâm đến vấn đề này, đại biểu Lương Thị Hoa (Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Thanh Hoá) cho rằng, tâm lý phổ biến hiện nay là phải có nhà thuộc sở hữu của mình mới có thể an cư. Đây là nhu cầu chính đáng, nhưng nếu chính sách chỉ tập trung hỗ trợ sở hữu nhà ở sẽ tạo áp lực lớn về đất đai, giá nhà, tín dụng và thị trường, đồng thời thu hẹp cơ hội tiếp cận chỗ ở của một bộ phận lớn người dân.
Trong bối cảnh đô thị hóa nhanh, dịch chuyển lao động mạnh và giá nhà tăng cao, đại biểu cho rằng phát triển nhà ở cho thuê cần được xác định là một định hướng chiến lược, không phải loại hình bổ trợ bên cạnh nhà ở để bán.
Đại biểu đề nghị dự thảo thiết kế cơ chế ưu đãi thực chất đối với các dự án nhà ở cho thuê, nhất là nhà ở cho thuê dài hạn. Các ưu đãi về đất đai, tín dụng, thuế hoặc thủ tục đầu tư phải đi kèm nghĩa vụ duy trì quỹ nhà ở cho thuê trong thời hạn đủ dài, bảo đảm tiêu chuẩn chất lượng và kiểm soát giá thuê hợp lý.
“Không thể ưu đãi bằng mọi giá và càng không thể để ưu đãi trở thành kẽ hở cho trục lợi”, đại biểu Lương Thị Hoa nhấn mạnh.
Theo đại biểu, chủ đầu tư được hưởng ưu đãi phải chịu trách nhiệm thực hiện đúng cam kết về mục tiêu cho thuê, thời hạn cho thuê, chất lượng nhà ở và giá thuê; nếu vi phạm cần có cơ chế thu hồi hoặc xử lý phù hợp.
Giá thuê phải phù hợp, nhà ở phải đến đúng người cần
Cùng trao đổi về nội dung trên, đại biểu Trương Thị Bích Hạnh (Đoàn đại biểu Quốc hội TP. Hồ Chí Minh) cho rằng, nhà ở cho thuê là chính sách quan trọng, được kỳ vọng tạo bước chuyển từ tư duy sở hữu nhà sang có nhà để ở.
“Không phải mọi người dân đều cần hoặc có khả năng để sở hữu nhà”, đại biểu nói, đồng thời cho rằng một nền kinh tế có lực lượng lao động cơ động cao cần một thị trường nhà ở cho thuê an toàn, giá phù hợp, gần nơi làm việc và giao thông công cộng.
Đại biểu đề nghị bổ sung các quy định đủ mạnh, khả thi về đất đai, tín dụng để khuyến khích doanh nghiệp đầu tư xây dựng nhà ở cho thuê. Đặc biệt, cần có tiêu chí xác định giá thuê phù hợp, cơ chế điều chỉnh giá thuê và chính sách hỗ trợ giá thuê đối với các nhóm đối tượng yếu thế.
Đại biểu Đặng Bích Ngọc (Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Phú Thọ) cũng đề nghị có chính sách tín dụng ưu đãi dài hạn, ổn định với mức lãi suất thấp cho các dự án nhà ở cho thuê được đầu tư không bằng vốn Nhà nước.
Theo đại biểu, các dự án nhà ở cho thuê có khả năng hoàn vốn thấp và rủi ro vận hành cao. Vì vậy, nếu thời hạn vay không được quy định, áp lực trả nợ gốc và lãi hằng năm có thể buộc chủ đầu tư đẩy giá nhà cho thuê lên cao, làm mất ý nghĩa xã hội của chính sách.
Do đó, đại biểu đề nghị dự thảo quy định thời gian vay vốn tối thiểu được hưởng mức lãi suất ưu đãi và nghiên cứu một gói tín dụng riêng cho nhóm dự án này, tạo điều kiện để doanh nghiệp tiếp cận nguồn vốn ổn định, yên tâm đầu tư dài hạn và giảm chi phí vào giá nhà cho thuê.
Các đại biểu tại phiên họp.
Đại biểu Lương Thị Hoa cũng đề nghị bảo đảm nguồn lực minh bạch và đồng bộ pháp luật trong tổ chức thực hiện chính sách nhà ở. Theo đại biểu, phát triển nhà ở phải vận hành theo cơ chế thị trường nhưng không thể phó mặc hoàn toàn cho thị trường. Nếu chỉ chạy theo lợi nhuận, nguồn lực có xu hướng dồn vào phân khúc cao cấp, trong khi nhu cầu nhà ở phù hợp với thu nhập của đông đảo người dân không được đáp ứng đầy đủ.
Nhà nước cần thực hiện tốt 3 vai trò gồm kiến tạo thể chế minh bạch, ổn định; điều tiết hợp lý nguồn lực đất đai, tài chính và bảo đảm công bằng trong tiếp cận nhà ở. Đặc biệt, đại biểu đề nghị coi phòng ngừa trục lợi chính sách là một yêu cầu cấu thành của chính sách nhà ở. Cần quy định rõ cơ chế công khai, giám sát, kiểm tra trong xác định đối tượng thụ hưởng, phân bổ ưu đãi và quản lý các dự án sử dụng nguồn lực công.
Đại biểu cũng đề nghị xây dựng hệ thống dữ liệu liên thông phù hợp giữa dân cư, đất đai, nhà ở, thuế, công chứng và giao dịch bất động sản để hỗ trợ xác minh điều kiện thụ hưởng, phòng ngừa việc một người hưởng chính sách nhiều lần hoặc lợi dụng chính sách để đầu cơ.
Đối với đề xuất hình thành quỹ nhà ở nhằm tạo nguồn lực phát triển nhà ở cho thuê và thực hiện chính sách an sinh, đại biểu Lương Thị Hoa cơ bản đồng tình về chủ trương, nhưng đề nghị luật quy định rõ địa vị pháp lý, nguồn hình thành vốn, nhiệm vụ chi, thẩm quyền quyết định, cơ chế công khai, kiểm toán, giám sát và trách nhiệm giải trình.
Đại biểu cũng lưu ý cần đánh giá kỹ khả năng lồng ghép, sử dụng hiệu quả các thiết chế tài chính hiện có, tránh hình thành thêm đầu mối trung gian nhưng không tạo ra nguồn lực thực chất. Theo đại biểu, dự thảo cũng cần được rà soát để bảo đảm thống nhất với các luật khác như Luật Đất đai, Luật Đầu tư, Luật Xây dựng.